Bảng xếp hạng FIFA là công cụ dùng để so sánh năng lực tương đối giữa các đội tuyển quốc gia. Nó không phải là bảng điểm của một giải đấu cụ thể, mà là một hệ thống tích luỹ liên tục dựa trên kết quả các trận đấu chính thức.
Nguyên tắc cơ bản
Từ năm 2018, FIFA chuyển sang phương pháp dựa trên mô hình Elo. Ý tưởng cốt lõi rất đơn giản: mỗi trận đấu, đội tuyển nhận điểm hoặc mất điểm tùy theo kết quả thực tế so với kết quả được kỳ vọng trước trận.
Nghĩa là:
- Nếu đội mạnh hơn thắng đội yếu hơn đúng như kỳ vọng, số điểm thay đổi rất ít.
- Nếu đội yếu hơn hoà hoặc thắng đội mạnh hơn, số điểm thay đổi đáng kể.
- Thắng đội đứng hạng cao giúp tăng điểm nhanh hơn thắng đội đứng hạng thấp.
Hệ số quan trọng của từng loại trận đấu
Không phải mọi trận đấu đều có trọng số như nhau. Các trận giao hữu thông thường có hệ số thấp nhất, trong khi các trận ở vòng chung kết World Cup có hệ số cao nhất. Thứ tự đại khái như sau:
- Trận giao hữu – hệ số thấp
- Vòng loại giải vô địch châu lục và vòng loại World Cup – hệ số trung bình
- Vòng chung kết giải vô địch châu lục – hệ số cao
- Vòng chung kết World Cup – hệ số cao nhất, và càng về các vòng sau hệ số càng lớn
Các yếu tố khác được tính vào
Ngoài kết quả, hệ thống còn tính đến chênh lệch bàn thắng (thắng đậm được điểm nhiều hơn thắng sát nút) và sức mạnh của đối thủ. Sức mạnh khu vực (châu lục) cũng được cân nhắc, nhằm khắc phục tình trạng các đội chỉ thi đấu nội khu vực.
Bảng xếp hạng FIFA dùng để làm gì?
Ngoài việc cho phép so sánh giữa các đội, bảng xếp hạng có ảnh hưởng thực tế đến tổ chức giải đấu:
- Chia bảng hạt giống: các đội đứng hạng cao thường được xếp vào nhóm hạt giống khi bốc thăm vòng bảng, giúp tránh việc các đội mạnh gặp nhau quá sớm.
- Xác định thành tích đội thứ ba xuất sắc: khi cần so sánh các đội đứng thứ ba ở các bảng khác nhau, thứ hạng và thành tích đối đầu được sử dụng làm tiêu chí phụ.
- Quyền đăng ký thi đấu: một số thể thức hoặc suất play-off có điều kiện liên quan đến thứ hạng.
Những hiểu lầm thường gặp
Nhiều người nghĩ rằng bảng xếp hạng FIFA phản ánh sức mạnh tức thời. Thực tế, vì hệ thống tích luỹ theo thời gian, một đội có thể giữ vị trí cao dù đang sa sút, và cần vài chu kỳ trận đấu để thứ hạng phản ánh đúng thực tế mới. Đây là lý do bạn nên xem bảng xếp hạng cùng với thành tích gần đây của từng đội khi theo dõi bảng xếp hạng giải đấu và lịch sử World Cup.